Verschillende organisaties, stichtingen, invloedrijke personen en moskeebesturen proberen jongeren voorafgaand aan het duel tussen Nederland en Marokko, te wijzen op het belang van goed gedrag en het voorkomen van overlast. Hoewel de bedoelingen goed zijn, heeft deze preventieve aanpak een wrange bijsmaak omdat het ons herinnert aan het mechanisme van collectieve schuld.
Het argument dat deze preventieve aanpak terecht is vanwege eerdere incidenten, mist de essentie van het probleem. De focus ligt nu namelijk niet op eventueel wangedrag maar op culturalisering. Net zoals de persverklaringen na een aanslag een vorm van depolitisering zijn wanneer het ineens gaat over een barbaarse ideologie of slechte theologie. Politieke contextfactoren worden daarbij buiten beschouwing gelaten.
De focus wordt daarmee verlegd naar een gemeenschap. Religieuze uitingen en waarden worden gecriminaliseerd. Door eventuele ongeregeldheden te culturaliseren en een voetbalwedstrijd te behandelen als een potentiële nationale crisis, verwordt een gemeenschap tot een veiligheidsprobleem en wordt de discussie rondom loyaliteit en integratie wederom aangezwengeld.
Wanneer voetbalsupporters van Ajax en Feyenoord de boel kort en klein slaan, eist niemand dat de gehele ‘autochtone’ Nederlandse gemeenschap afstand neemt van dit gedrag of dat de dominee zijn parochianen aanspreekt. Het is nu een vicieuze cirkel; ‘we’ behandelen hen als potentieel gevaar en als buitenstaanders maar wanneer ze onbehagen voelen, verbazen we ons erover en gebruiken dat onbehagen als rechtvaardiging voor een nieuwe golf van achterdocht.
Hoewel degenen die zich nu tot de jongeren richten het ongetwijfeld goed bedoelen, legt juist deze reflex de tragiek bloot. ‘De hand in eigen boezem steken’ is geen vrijblijvend maatschappelijk gebaar maar een afgedwongen overlevingsstrategie. De focus wordt verlegd van individuele handhaving naar collectieve cultuur en identiteit. Hiermee internaliseert men zelfs onbewust de angst dat het wangedrag van een enkeling de status van een hele groep op het spel zet.
Ironisch genoeg is dit prestatiecontract waarin je constant moet bewijzen dat je geen gevaar vormt, precies hetgeen ertoe leidt dat de jongeren het eerder genoemde onbehagen voelen.
Het klopt dat maatschappelijke organisaties en moskeebesturen een loodzware verantwoordelijkheid dragen en zelf ook niet zelden het slachtoffer zijn van surveillance, stigmatisering of zelfs het risico lopen gesloten te worden. Hun oproep om de kalmte te bewaren komt voort uit een oprechte angst dat de gehele gemeenschap de prijs betaalt voor één brandende prullenbak na de wedstrijd. Het is een overlevingsstrategie.
Maar door voorafgaand je zo op te stellen, draag je bij aan de framing; dat er een causaal verband bestaat tussen hun religie/identiteit en straatoverlast.
De beste reactie is om uit het opgedragen script te stappen. De ‘goede moslim/Marokkaan’ in deze context is degene die het script van collectieve schuld in stand houdt. We moeten af van het legitimeren van het idee dat openbare overlast een Marokkaans of islamitisch probleem is dat intern opgelost moet worden. Het wordt tijd dat we weigeren om als buffer voor falend overheidsbeleid te fungeren.