Sommige conflicten worden niet alleen uitgevochten met wapens, maar met woorden. Niet alleen op het terrein, maar in huiskamers, op telefoonschermen en in de hoofden van mensen. Wie het verhaal beheerst, bepaalt mee wie geloofwaardig is, wie empathie krijgt, wie verdacht wordt gemaakt en wie tot zwijgen wordt geduwd. In die werkelijkheid kan een woordvoerder soms net zo bepalend zijn als een generaal. .
De bevestiging van het overlijden van Abu Ubaida — de bekende gemaskerde woordvoerder van Hamas — werd door velen ervaren als meer dan een nieuwsfeit. Het raakte aan een symbool. Niet omdat een individuele persoon het conflict “belichaamt”, maar omdat zijn publieke rol een scharnierpunt was: tussen verzet en legitimiteit, tussen propaganda en tegenverhaal, tussen rouw en mobilisatie. Het is juist die rol die een bredere discussie opent: wat betekent “waarheid” in een tijd van framing? En wat vraagt zo’n zaak van een gemeenschap, behalve emotie?
Een levenslijn die begint bij ontheemding
In het verhaal dat over Abu Ubaida wordt verteld, is zijn biografie niet los te zien van de Palestijnse ervaring van ontheemding en leven onder bezetting. Zijn familiegeschiedenis wordt geplaatst in het bredere kader van verdrijving na 1948 en het vestigen als vluchteling in en rond Gaza. Daarmee wordt zijn levensloop gepresenteerd als een variatie op een collectief patroon: generaties die opgroeien met verlies van huis, land en normaliteit.
Tegelijk wordt benadrukt dat zijn ontwikkeling niet uitsluitend als “militair” begon. Er wordt gewezen op een religieuze en academische achtergrond: islamitische studie, en zelfs het streven naar verdere academische verdieping. In deze lezing is het juist de druk van omstandigheden — kolonisatie, geweld, voortdurende vernedering — die iemand richting verzet duwt. Niet omdat oorlog een romantische bestemming is, maar omdat het dagelijks leven onder bezetting steeds opnieuw grenzen trekt aan wat “gewoon leven” nog kan betekenen.
Van anonimiteit naar massale aandacht
Abu Ubaida werd vooral zichtbaar in één domein: communicatie. In de loop van de jaren groeide hij uit tot het gezicht (of preciezer: het gemaskerde gezicht) van een boodschap die miljoenen bereikte, met name in de Arabische wereld. Zijn toespraken werden gevolgd als updates, als duiding, als morele positionering.
De reden daarvoor ligt niet alleen in de inhoud, maar ook in de timing en de stijl. In perioden van oorlog en escalatie zoeken mensen naar kaders die hun chaos betekenis geven. Wie snel, stellig en consequent spreekt, wordt een referentiepunt. In omgevingen waar informatie wordt gefilterd, gemanipuleerd of selectief verspreid, groeit de honger naar iemand die “kraakhelder” durft te spreken — ook als dat tegen de stroom in gaat.
Het masker als politieke paradox
Zijn masker is altijd onderwerp geweest van discussie. Voor tegenstanders is het een bewijs van lafheid; voor aanhangers een begrijpelijke veiligheidsmaatregel in een conflict waarin zichtbaarheid levensgevaarlijk is. Maar het masker kreeg gaandeweg een tweede, symbolische laag: het werd een statement op zichzelf.
De paradox is scherp: iemand die zijn gezicht niet toont, werd door velen ervaren als iemand die juist de gezichten van anderen ontmaskert. Niet alleen door Israël te adresseren, maar ook door Arabische en regionale leiders impliciet in verlegenheid te brengen: leiders die wel zichtbaar zijn, maar zich verschuilen achter holle diplomatieke taal, verklaringen zonder consequentie, solidariteit zonder risico.
In die lezing staat het masker voor iets dat groter is dan een individu: de rol overstijgt de persoon. Het gaat niet om de unieke charisma van één man, maar om een functie—de stem van een beweging. En zodra een rol boven het individu uitstijgt, wordt vervangbaarheid onderdeel van de logica: de drager kan verdwijnen, het symbool blijft.
“Het woord van waarheid” als morele daad
Een kernbegrip dat in veel reflecties terugkomt is kalimat al-haqq: het woord van waarheid. Binnen de islamitische traditie wordt het uitspreken van waarheid tegenover onrechtvaardige machthebbers gezien als een hoogstaande vorm van morele strijd. Het gaat dan niet alleen om feiten, maar om de bereidheid om onrecht te benoemen wanneer macht juist inzet op stilte, verdoving of omkering van schuld.
In de context van Gaza en Palestina krijgt dat begrip een moderne betekenis. De wereld van vandaag is een wereld waarin framing soms sneller werkt dan feiten: waar termen, labels en selectieve verontwaardiging bepalen hoe geweld geïnterpreteerd wordt. Wie in zo’n omgeving “waarheid” claimt, claimt in feite het recht om de morele kaart opnieuw te tekenen: wie is slachtoffer, wie is dader, welke geschiedenis telt mee, welke context wordt bewust weggeknipt?
Voor velen werd Abu Ubaida gezien als iemand die die strijd om duiding belichaamde: niet alleen door te informeren, maar door te weigeren de dominante taal van macht over te nemen.
Weg van heldencultus: een gemeenschap is geen film
Opvallend is dat de reflectie rond Abu Ubaida niet alleen heroïsch is, maar ook corrigerend. Er wordt gewaarschuwd voor een Hollywood-reflex: het idee dat verandering afhankelijk is van één held, één redder, één iconisch figuur. Die manier van kijken maakt de massa tot publiek en de “held” tot motor — terwijl politieke verandering meestal juist ontstaat door netwerken, discipline, lange adem en collectieve arbeid.
Een treffende metafoor: een goed team bestaat niet uit elf spitsen. Een gemeenschap die iets wil bereiken heeft verschillende rollen nodig: mensen die spreken, maar ook mensen die onderwijzen, organiseren, zorg verlenen, trauma helpen verwerken, hulp logistiek mogelijk maken, druk opbouwen, ideeën zuiver houden, en anderen toerusten. De kern is: betekenisvolle verandering is een gezamenlijke inspanning, niet het toneelstuk van één hoofdrolspeler.
De cyclus van emotie en vergetelheid
Dit leidt naar een ongemakkelijke diagnose: solidariteit wordt vaak cyclisch. Bij escalatie is er massale aandacht, donaties, sociale media-campagnes, demonstraties. Zodra de urgentie uit het nieuws verdwijnt, zakt de focus weg. En bij de volgende escalatie begint alles opnieuw.
Noodhulp is essentieel. Niemand met een geweten kan dat bagatelliseren. Maar als noodhulp het enige blijft, blijft men reageren op symptomen in plaats van oorzaken. De discussie verschuift daarom naar structurele vragen: wat is het grotere plaatje? Waarom herhaalt dit zich? Welke politieke mechanismen houden het in stand? En wat betekent “een oplossing” eigenlijk?
De strijd om definities: waar ben je precies boos om?
In dit gesprek ligt een scherpe spanning: mensen kunnen hetzelfde onrecht zien en toch totaal verschillende politieke einddoelen hebben. De één richt zich op erkenning van een Palestijnse staat binnen bepaalde grenzen; de ander ziet het conflict primair als een bezetting van islamitisch land en wijst erkenning van de bezettingsstaat principieel af. Beide posities kunnen onder het label “solidariteit” vallen, maar ze leiden tot verschillende strategieën en verschillende vormen van druk.
Daarom wordt de nadruk gelegd op helderheid: waar ben je precies boos om? Wat is volgens jou de oorzaak? Welke oplossing vind je aanvaardbaar? En welke politieke taal — “vredesdeal”, “normalisering”, “erkenning”, “proces” — maskeert in de praktijk machtsverhoudingen die vrijwel onaangetast blijven?
Het punt is niet dat iedereen hetzelfde móét denken, maar dat onduidelijke doelen makkelijk worden gekaapt door symbolische stappen die vooruitgang lijken, terwijl ze het fundamentele probleem laten bestaan.
Druk uitoefenen: minder schreeuwen, beter eisen
Als de conclusie ergens naartoe beweegt, is het hier: verontwaardiging zonder eisen blijft geluid. Druk zonder scherpte blijft decor. Wie werkelijk verandering wil, moet leren hoe macht werkt — en dus ook hoe je macht raakt.
Dat betekent: druk richten op de juiste knooppunten, met concrete eisen, en met begrip van de belangen die achter politieke keuzes schuilgaan. Wat betekent normalisering met een bezettingsstaat in praktijk? Wie profiteert van diplomatieke deals? Wat zijn de consequenties, de verplichtingen, de sancties, de ruilmiddelen? Zonder die kennis wordt “druk” een emotionele ontlading, geen politiek instrument.
In dit kader krijgt de figuur van de woordvoerder opnieuw betekenis: niet als heilige, maar als herinnering dat woorden mensen wakker kunnen schudden, hypocrisie zichtbaar kunnen maken, en stilte kunnen doorbreken. Dat is precies waarom zo’n stem tegelijk bewondering en angst oproept.
“De waarheid is niet te vernietigen”
Een laatste gedachte keert vaak terug: individuen kunnen worden uitgeschakeld, maar een idee niet. De waarheid, in deze religieus-politieke lezing, is een vaandel. Als de ene drager valt, pakt een ander het op. Daarmee wordt verlies omgezet in continuïteit: rouw wordt geen eindpunt maar brandstof.
Je kunt dit lezen als hoop, of als slogan om moreel overeind te blijven. Maar het zegt vooral iets over hoe gemeenschappen betekenis maken in langdurige strijd: ze weigeren de logica te accepteren dat macht altijd wint door eliminatie. Ze leggen een andere logica neer: dat wat juist is, in principe overdraagbaar is—van persoon naar persoon, van generatie naar generatie.
Wat blijft er over, na het symbool?
De vraag die na zo’n reflectie overblijft is eenvoudig, maar zwaar: als het niet alleen om één persoon gaat, wat vraagt het dan van de rest?
Het antwoord dat naar voren komt is geen romantiek, maar verantwoordelijkheid. De zaak is groter dan een woordvoerder. Groter dan één front. Groter dan één nieuwsweek. Het vraagt om compassie én strategie: noodhulp én politieke helderheid; emotie én discipline; verontwaardiging én concrete druk.
Misschien is dat de meest ongemakkelijke les: je kunt geraakt zijn, rouwen, posten, doneren — en toch stuurloos blijven. En juist daarom wordt het herdenken van een figuur als Abu Ubaida door sommigen niet gezien als nostalgie, maar als een moment van zelfonderzoek: welke rol draag ik, welke rol ontwijk ik, en wat ben ik bereid structureel vol te houden wanneer de camera’s uit zijn?