De geschiedenis van Amerikaanse geostrategieën

Amerika heeft in haar bestaan verschillende geostrategieën geformuleerd en gebruikt. Bijvoorbeeld de Monroe Doctrine geformuleerd ten tijde van president James Monroe (president van 1817 tot en met 1825) door diens Secretary of State, oftewel minister van buitenlandse zaken, John Quincy Adams. Onder deze strategie concentreerde Amerika haar internationale beleid op de gebieden in Noord- en Zuid-Amerika. Het doel was om alle Europese invloeden uit Noord- en Zuid-Amerika te verjagen en de landen in dit gebied te verbinden met Amerika. Amerika adopteerde deze geostrategie om het praktisch onmogelijk te maken voor de Europeanen om in Amerika problemen te creëren, zodat Amerika de tijd en mogelijkheid zou krijgen om een stevig fundament te bouwen onder haar – toen nog – nieuwe natie.1

Een later voorbeeld van Amerikaanse geostrategie is de Soevereiniteit Doctrine van president Woodrow Wilson (president van 1913 tot en met 1921). Op dat moment in de geschiedenis was Amerika zo machtig en invloedrijk dat ze zich niet langer enkel met verdedigen bezig hield. Amerika wilde de invloed van de Europese landen – in hoofdzaak Groot-Brittannië en Frankrijk – in de wereld overnemen. Onder de Soevereiniteit Doctrine concentreerde het Amerikaanse internationale beleid zich op de promotie van het idee van onafhankelijkheid voor naties. Ieder volk zou haar eigen land moeten hebben en in vrijheid haar eigen beslissingen moeten kunnen nemen. Het doel van dit beleid was om wereldwijd publieke steun te krijgen voor anti-kolonialisme, omdat de Europese landen op dat moment grote delen van de wereld gekolonialiseerd hadden. Amerika wilde kolonialisme een negatief imago geven, zodat de publieke opinie zowel in Europa als in de gekoloniseerde wereld het moeilijker zou maken voor de Europese naties om hun op kolonialisme gebaseerd geostrategieën ten uitvoer te brengen. Bovendien hoopte Amerika door haar promotie van anti-kolonialisme relaties te kunnen bouwen met de onafhankelijkheidsbewegingen in de gekolonialiseerde wereld, waardoor ze op termijn de invloed van de Europeanen in deze landen

het Midden-Oosten van Amerika. Het brute militaire optreden van president Bush bracht de wereld niet onder de gewenste controle van Amerika, maar leidde ertoe dat de mensen van het Midden-Oosten zich begonnen te verzetten tegen Amerika. Amerika werd niet langer bewonderd maar gehaat. Zijn opvolger, president Obama (president van 2009 tot nu) schortte de Bush Doctrine daarom direct na zijn aantreden op. Zijn geostrategie zou anders zijn.

Amerika’s huidige geostrategie: Machtsevenwicht

Het duurt gewoonlijk een tijd voordat de geostrategie van een land duidelijk wordt. Landen proberen hun geostrategie namelijk geheim te houden omdat dit tenuitvoerbrenging vereenvoudigt. Immers, als men de andere landen met een geostrategie laat weten wat men wil gaan doen, dan zullen deze andere landen plannen maken om dit tegen te werken.

President Obama maakte aan het begin van zijn presidentschap daarom slechts delen van zijn geostrategie bekend. Hij verklaarde dat onder zijn leiderschap Amerika niet langer eenzijdige geopolitiek zou bedrijven, maar weer zou samenwerken met andere landen en coalities zou vormen (“End to Unilateralism”).5 Ook verklaarde Obama dat hij niet langer het Amerikaanse leger wilde gebruiken om de wereld te vormen naar Amerikaanse inzichten (“No more boots on the ground”).6 Deze bekendmakingen betreffende hetgeen Amerika niet meer zou doen waren noodzakelijk omdat de geostrategie van president Bush II een einde had gemaakt aan de publieke steun voor Amerika, zowel nationaal als internationaal. President Obama probeerde dit ongedaan te maken en de nationale en internationale steun voor Amerika te herstellen.

Wat president Obama geheim hield was informatie over wat Amerika wel zou doen om haar belangen rond de wereld te behartigen. Het gedrag van Amerika in de geopolitiek de voorbije jaren heeft dit echter duidelijk gemaakt voor politieke analysten. De Amerikanen denken nu als volgt:
– De meeste problemen in de wereld zijn grotere problemen voor de landen in de direkte omgeving van het probleem dan voor Amerika.
– Bij de meeste problemen in de wereld, derhalve, zijn andere landen meer bereid om actie te ondernemen tegen het probleem.
– In plaats van zelf actie te ondernemen tegen het probleem kan Amerika dus ook deze andere landen helpen om actie te ondernemen. Bijvoorbeeld door hen van wapens te voorzien, en/of financiële steun, en/of inlichtingen.
– Door deze andere landen steun aan te bieden kan Amerika hen ertoe bewegen om de oplossing voor het probleem te implementeren die Amerika graag wil zien: “Wil je onze steun dan volg je onze wensen, anders krijg je niets en zoek je het maar lekker zelf uit”.
– Amerika kan dus de meeste problemen in de wereld oplossen, door middel van de oplossing die zij graag wil zien, zonder haar eigen leger te hoeven sturen.
Om deze benadering te kunnen laten slagen zijn een aantal dingen noodzakelijk:
-In iedere regio van de wereld moeten naties bestaan die de capaciteit hebben om problemen in hun omgeving op te lossen.
– Het is ook noodzakelijk dat deze naties niet zo machtig zijn dat ze geen hulp van Amerika nodig hebben om de problemen in hun omgeving op te lossen. Dan, immers, zouden ze de problemen op kunnen lossen zoals zij zelf willen. En dan zou de oplossing die Amerika graag wil zien misschien niet geïmplementeerd worden.

– Het is ook noodzakelijk dat in iedere regio een paar naties bestaan die problemen op kunnen lossen, en niet slechts één. Als er in een regio één domineert, dan heeft zij geen behoefte aan hulp van Amerika. Er moet in iedere regio dus meerdere (twee of meer) invloedrijke naties zijn.

– Tussen de invloedrijke naties van één regio moet een conflict bestaat, of tussen hen moet eenvoudig een conflict gecreëerd kunnen worden. Dan, namelijk, zullen ze altijd afhankelijkheid van Amerika voelen, omdat ze bang zijn voor de andere invloedrijke natie(s) in hun regio.

Deze geostrategie die Amerika nu dus hanteert wordt Machtsevenwicht genoemd, “Balans of Power” in het Engels.
De invloed van Amerika’s Machtsevenwicht geostrategie op het Midden-Oosten
Volgens de Machtsevenwicht-geostrategie moet Amerika in iedere regio van de wereld partners hebben.
In het Midden-Oosten onderhoudt Amerika al lange tijd nauwe banden met het in Iran heersende regime. Deze relatie was lange tijd van relatief bescheiden waarde voor Amerika voor twee redenen. De eerste is dat de publieke opinie in Iran het moeilijk maakt voor het Iraanse regime om met Amerika publiekelijk samen te werken. Het volk van Iran houdt Amerika namelijk verantwoordelijk voor de tirannie waar zij ten tijde van de Sjah onder moest leven. Het regime gevestigd door Ayatollah Khomeini heeft zich daarom altijd publiekelijk moeten afzetten tegen Amerika, om de steun van het Iraanse volk te kunnen behouden. De tweede reden is dat Iran in de internationale gemeenschap een paria-status heeft – bijna geen land wil met haar geassocieerd worden. Het was tot voor kort dus relatief moeilijk voor Amerika om zaken met te doen met Iran, en tegelijkertijd waren er maar weinig zaken voor Iran Amerika mee kon helpen.

Dit veranderde na de Amerikaanse militaire invasie van Afghanistan in 2001. Het noorden van Iran grenst aan het zuiden van Afghanistan en Amerika gebruikte de historische banden die ten gevolge hiervan bestaan tussen de Iraniërs en de Afghanen om Afghanistan onder Amerikaanse controle te krijgen. Iran werd één van de grootste internationale investeerders in de Afghaanse economie en voorzag ook de door Amerika gevestigde Afghaanse regering van directe financiële steun.7
Na de invasie van Irak in 2003 gebruikte Amerika Iran op dezelfde manier. De Iraanse geestelijkheid heeft verregaande invloed op de sji’ieten in Irak. Amerika gebruikte deze Iraanse invloed eerst om te voorkomen dat de sji’ieten in Irak zich tegen Amerika keerden. En later zelfs om dat opstand van de Iraakse soennieten onder controle te brengen.8

Sinds de opkomst van de Islamitische Staat Groep (ISG) in Irak en Syrië werken Amerika en Iran ook militair samen. De door Amerika gevestigde regering in Irak heeft militaire steun gevraagd van Iran om ISG te bestrijden, wat ze niet zou hebben zonder Amerikaanse toestemming. Het feit dat de Amerikaanse luchtmacht de Iraanse troepen in Irak, alsook de door Iran gesteunde en geleide sji’itische milities, ondersteund in de strijd tegen de ISG toont aan dat de Iraanse betrokkenheid in deze onderdeel is van de Amerikaanse plannen.9 Het feit dat Amerika de sji’itische milities ook van wapens voorziet is een verder bewijs hiervoor.10
Sinds de Arabische Lente is de onrust in het Midden-Oosten groeiende, omdat de moslims de tirannie van de heersende regimes minder vrezen dan voorheen en omdat er meer en meer steun ontstaat voor wederoprichting van de Rechtgeleide Islamitische Staat Al Khilafa. Het is niet toevallig, derhalve, dat juist op dit moment Amerika en Iran de officiële banden tussen hen beiden versterken. Beide landen hebben in het geheim in Oman onderhandeld om de internationale sancties tegen Iran opgeheven te krijgen. Het in Oman tot stand gebrachte akkoord heeft Amerika vervolgens naar de internationale gemeenschap gebracht om het ook door de andere landen met een geostrategie – de vijf permanente leden van de veiligheidsraad van de Verenigde Naties te weten Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland en China, aangevuld met Duitsland – goedgekeurd te krijgen. Oftewel, deze landen mochten de afspraak tussen Amerika en Iran bespreken en goedkeuren.11 Iran wordt dus door Amerika teruggebracht in de internationale gemeenschap op de manier de Amerika wil. Dit maakt het mogelijk voor Amerika om Iran te helpen zich economisch – en dus ook militair – te versterken. Amerikaanse bedrijven staan al in de rij om Iran te helpen haar olie-industrie op te bouwen.12
De betekenis van dit alles is dat Iran één van Amerika’s partners in het Midden-Oosten is, van wie Amerika gebruik maakt om problemen op te lossen volgens de Amerikaanse plannen.
Tegelijkertijd werkt Amerika ook nauw samen met Saoedi-Arabië. Dit is duidelijk geworden door de aanval van de Saoediërs op Jemen, de zogenoemde

Operatie Beslissende Aanval (“Operation Decisive Storm”). Amerika voorziet de Saoediërs in deze ondermeer van inlichtingen, op basis waarvan de coalitie rondom Saoedi-Arabië haar doelwitten in Jemen bepaalt. Amerika voorziet deze coalitie ook van de wapens en munitie die zij nodig hebben om de aanvallen uit te voeren.13 En verder tankt Amerika de vliegtuigen van de coalitie bij in de lucht, zodat ze langer boven Jemen kunnen patrouilleren en meer aanvallen uit kunnen voeren.14 Met andere woorden, Saoedi-Arabië doet weliswaar het werk, maar alles wordt mogelijk gemaakt door Amerika.

sunni-shia

Wat opvallend is in deze is dat de Saoediërs hebben gezegd dat ze hun operatie in Jemen zijn begonnen omdat ze bang zijn dat Iran middels de Houthi’s Jemen zullen overnemen. Met andere woorden, Saoedi-Arabië is bang voor Iran maar om zichzelf te beschermen werkt ze samen met de grote ondersteuner van Iran! Dit is precies wat Amerika met haar Machtsevenwicht-geostrategie voor ogen heeft. Twee partners in één regio, die elkaar als vijand zien, en die beiden afhankelijk zijn van Amerikaanse hulp.

Conclusie

Amerika’s Machtsevenwicht-geostrategie leidt de wereld naar conflict. Deze geostrategie werkt namelijk enkel wanneer landen elkaar als bedreiging zien.
Vanwege haar Machtsevenwicht-geostrategie heeft Amerika er dus belang bij dat landen in conflict met elkaar raken. Specifiek voor het Midden-Oosten betekent dit: Amerika heeft belang bij een conflict tussen de soennieten en sji’ieten.

De verklaring van de president Obama dat Amerika niet beschikt over een “complete strategie” om de ISG te verslaan15 moet dus niet begrepen worden als een uiting van onkunde, maar als logische uitkomst van haar Machtsevenwicht-geostrategie. Amerika is niet geïnteresseerd in het verslaan van de ISG omdat de ISG haar helpt om het conflict tussen de soennieten en sji’ieten aan te wakkeren. En dit conflict stelt Amerika in staat om het Midden-Oosten te controleren door middel van Saoedi-Arabië en Iran.

Comments

comments

DELEN