Dat economische ongelijkheid een probleem is, daarover bestaat ondertussen bijna een consensus. Internationale organisaties zoals de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)1, het Internationaal Monetair Fonds (IMF)2 en de Wereldbank3 hebben er al voor gewaarschuwd. Vooraanstaande economen, zoals de Nobelprijswinnaars Angus Deaton4, Joseph Stiglitz5 en Paul Krugman6 hebben eveneens grote zorgen geuit betreffende ongelijkheid. En de Council on Foreign Relations, de belangrijkste politieke denktank in Amerika, heeft ongelijkheid zelfs op de geopolitieke agenda geplaatst.7

Ondernemerschap wordt geregeld gepromoot als oplossing voor dit probleem. President Obama, bijvoorbeeld, heeft als onderdeel van zijn werk tegen ongelijkheid steun voor ondernemerschap georganiseerd, in het bijzonder voor startups.8 Startups zijn nieuwe ondernemingen, met innovatieve ideeën, veelal in het technologie bereik. Beroemde bedrijven zoals Google en Facebook zijn begonnen als startup.

Maar hoe werkt een startup precies? En zijn startups inderdaad een effectief middel tegen ongelijkheid?

Hoe startups werken

Iedere startup begin met een ondernemer en een idee om een probleem van de mensen op te lossen. Om dit idee een realiteit te laten worden richt deze ondernemer een bedrijfje op en dit is de startup.

Een startup heeft natuurlijk geld nodig. In de startup wereld komt het benodigde geld vaak van een investeerder. De investeerder koopt een aandeel in de startup van de oprichter en dit geld kan de startup dan gebruiken om haar activiteiten te financieren en door te groeien. In het begin van hun bestaan, wanneer de behoefte aan geld nog niet zo groot is (minder dan USD1 miljoen), werken startups meestal met Angel Investors, individuen die hun eigen geld investeren in nieuwe ondernemingen. Op latere momenten, als de startup zich al enigszins bewezen heeft en veel geld (meer dan USD1 miljoen) nodig is om verdere groei mogelijk te maken, dan werken startups meestal met Venture Capital Fondsen.
Om een investering mogelijk te maken wordt de startup gewaardeerd. Voor de waardebepaling onderzoekt men hoe succesvol de startup kan worden en hoe groot de kans op slagen is voor de startup. Hiervoor kijkt men naar zaken zoals:

Het probleem dat de startup zegt te willen oplossen: Hebben veel mensen het genoemde probleem of slechts weinig? Is dit een lokaal probleem wat inhoudt dat de startup altijd een lokale onderneming zal blijven, of een internationaal probleem wat zou betekenen dat de startup door zou kunnen groeien tot een multinationale onderneming? Is het een groot probleem zodat mensen bereid zijn veel voor de oplossing te betalen of een klein probleem? Enzovoorts.

Het idee van de startup om dit probleem op te lossen: Hoe nauw sluit de oplossing aan bij het probleem? Is de oplossing uniek in de zin dat niemand anders een gelijke oplossing aanbiedt? Kan de oplossing eenvoudig gekopieerd worden door andere, of niet? Enzovoorts.

Het team achter de startup: Beschikken deze mensen over de benodigde kennis en ervaring om de startup juist te leiden?

De oprichter en de investeerder onderhandelen altijd over de waardebepaling van de startup. De oprichter wil deze zo hoog mogelijk hebben, want hoe hoger de waardebepaling hoe kleiner het aandeel dat hij moet verkopen om het door hem benodigde geld binnen te halen. De investeerder, daarentegen, wil de waardebepaling zo laag mogelijk hebben, want hoe lager de waardebepaling hoe groter het aandeel dat hij in handen zal krijgen in ruil voor zijn investering.

Op basis van de waardebepaling komen de oprichter en de investeerder dan een investering overeen, waaronder de investeerder dan een bedrag x investeert om een aandeel van y in de startup te verkrijgen. De investeerder krijgt hierdoor inspraak in de startup omdat hij mede-eigenaar worden. Vooral bij latere investeringen, wanneer een gevestigde startup een deel van zichzelf verkoopt aan een Venture Capital Fonds, worden vaak aparte afspraken over hoeveel inspraak het Fonds krijgt. Vaak willen Venture Capital Fondsen namelijk meer invloed dan hun aandeel in de startup rechtvaardigt. De oprichter en het Venture Capital Fonds kunnen dan bijvoorbeeld overeenkomen dat het Fonds voor haar aankoop van twintig procent van de startup twee van de vijf posities in de Raad van Commissarissen krijgt, alhoewel een aandeel van twintig procent eigenlijk slechts één positie rechtvaardigt.

Het geld van Venture Capital Fondsen komt van institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen, en rijke individuen die het investeren niet zelf willen doen maar willen uitbesteden aan professionals. Degenen die hun geld beschikbaar stellen aan Venture Capital Fondsen worden Limited Partner genoemd. De afspraak tussen Limited Partners en Venture Capital Fondsen is gewoonlijk dat de winst op de investering gedaan door het fonds met het geld van de partner gedeeld wordt tussen beide partners (de precieze percentages voor de verdeling verschillen van Fonds tot Fonds). Venture Capital Fondsen beconcurreren elkaar voor het geld van de Limited Partners. Ze proberen allemaal de reputatie op te bouwen van “degene die als beste een goed idee kan herkennen en helpen tot bloei te komen”. Hiervoor ontwikkelen ze gewoonlijk een investeringsthesis. Dit is een soort van strategie aan de hand waarvan het Venture Capital Fonds aan de potentiële Limited Partners kan uitleggen wat ze met het geld zal gaan doen. Voorbeelden van investeringsthesen zijn “wij investeren in de volgende generatie social media” of “wij investeren in de technologieën die het bankwezen op zijn kop zullen zetten”.

Met het geld van de Limited Partners dat de startups via de Venture Capital Fondsen krijgen nemen ze ondermeer werknemers in dienst. Niet zelden zijn de werknemers ook investeerders in de onderneming. Startups proberen hun kosten namelijk zo laag mogelijk te houden. Daarom bieden ze potentiële werknemers gereld een laag salaris plus een aandeel in de startup aan. Dit houdt de kosten laag want een aandeel in de startup kost de startup geen geld. Pas wanneer de startup voor winst verkocht wordt, bijvoorbeeld aan een andere onderneming of middels een beursgang, dan heeft het aandeel een financiële consequentie. De werknemers die in ruil voor hun arbeid een aandeel in de startup hebben gekregen krijgen dan in principe een deel van de verkoopopbrengst.9

In de praktijk zijn startups zijn dus een samenwerking tussen Limited Partners, Venture Capital Fondsen, oprichters en werknemers.

Wie profiteert van succesvolle startups?

Verreweg de meeste startups mislukken. De ervaring leert dat van iedere honderd startups er maximaal tien echt succesvol worden. Verreweg de meesten zijn binnen twee jaar failliet.10

Als een startup failliet gaat dan verliest de Limited Partner zijn geld. Het Venture Capital Fonds verdient dan geen geld. De oprichter krijgt niets voor de tijd en de arbeid die hij in de startup heeft gestoken. En het aandeel van de werknemer in de startup wordt waardeloos, waardoor zijn enige resultaat het karige loon is dat hij heeft ontvangen van de startup.

Als een startup wel een succes wordt, dan verdienen de Limited Partner en het Venture Capital Fonds miljoenen. Als de oprichter goed onderhandeld heeft tijdens zijn zoektocht naar investeerders dan verdient ook hij, evenals zijn medewerkers, grof geld. Vaak, echter, wordt het positieve resultaat niet zo eerlijk verdeeld.

In de praktijk eisen de Venture Capital Fondsen van de oprichters een preferentieel eigendomsaandeel in ruil voor hun investering. Een preferentieel eigendomsaandeel kan verschillende vormen aannemen, maar hun resultaat is eigenlijk altijd gelijk: bij verkoop van de startup krijgt het Venture Capital Fonds meer van de winst dan waar zij gezien haar investering recht op heeft. In een veel voorkomende vorm van het preferentieel eigendomsaandeel krijgt het Venture Capital Fonds het recht om:

1. Zijn oorspronkelijke investering terug te krijgen
2. Een rente te krijgen over zijn oorspronkelijke investering
3. Zijn aandeel in de winst te krijgen (20% als hij 20% van de startup heeft gekocht, of 30% als hij 30% van de startup heeft gekocht, enzovoorts)

De oprichter en de werknemers, echter, krijgen hun oorspronkelijk investering in de startup niet terug en ze krijgen ook geen rente over deze oorspronkelijk investering. Ze krijgen enkel hun deel van de verkoopprijs van de startup die overblijft nadat het Venture Capital Fonds drie keer geld uit de pot gehaald heeft.

Het gebeurt soms ook dat de Venture Capital Fondsen een meervoudsclausule laten opnemen in de investeringsovereenkomst. In dit voorbeeld van het preferentieel eigendomsaandeel krijgt het Venture Capital Fonds:

1. Zijn oorspronkelijke investering terug
2. Een rente over zijn oorspronkelijke investering
3. Zijn aandeel in de winst (20% als hij 20% van de startup heeft gekocht, of 30% als hij 30% van de startup heeft gekocht, enzovoorts)
4. Nog een keer zijn aandeel in de winst (nog eens 20% als hij 20% van de startup heeft gekocht, of nog eens 30% als hij 30% van de startup heeft gekocht, enzovoorts)

In dit geval krijgen de oprichter en de werknemers dus nog minder van de verkoopprijs van de startup, omdat zij hun deel krijgen van wat overblijft nadat het Venture Capital Fonds heeft genomen wat zij volgens de investeringsovereenkomst mocht nemen.11

Startups en ongelijkheid

Het komt voor dat de oprichter van een startup zo slecht onderhandeld heeft met de investeerders, dat hij met lege handen achter blijft zelfs wanneer zijn startup voor miljoenen wordt verkocht.12

Wat vaker voorkomt, echter, is dat de oprichter met de Venture Capital Fondsen een afspraak overeenkomt die de werknemers effectief buitensluit. Zowel de oprichter als de Venture Capital Fondsen nemen dan een preferentieel eigendomsaandeel, terwijl de werknemers een gewoon eigendomsaandeel wordt gegeven. In dergelijke gevallen is de verkoopprijs van de startup al helemaal verdeeld onder de oprichter en de Venture Capital Fondsen op het moment dat de beurt aan de werknemers is om hun deel te krijgen. Zij krijgen dan hun deel van helemaal niets.13

Maar de werknemers van startups zijn ook op andere manieren achtergesteld ten opzichte van oprichters en de Venture Capital Fondsen.

a. Oprichters en de Venture Capital Fondsen hebben de dominante stem in de startup en kunnen dus de beslissingen nemen die gunstig zijn voor hen, en niet gunstig voor de werknemers, ook als de werknemers een aandeel in de startup is geven.

b. Werknemers kunnen hun tijd in slechts één startup investeren. Venture Capital Fondsen, echter, kunnen hun geld uitspreiden over verschillende startups en doen dit ook. Werknemers hebben een hele kleine kans dat hun startup de nieuwe Google zal zijn, in welk geval ze immens veel geld zouden kunnen verdienen, en een hele grote kans dat hun investering niets waard zal zijn. Omdat Venture Capital Fondsen geld investeren in plaats van tijd en arbeid zoals de werknemers, kunnen zij hun investering uitspreiden. Als ook maar één van die investeringen een succes wordt, dan is dit vaak voldoende voor winst op de totale investering van het Venture Capital Fonds. Bijvoorbeeld, als het fonds honderd maal 1 miljoen investeert, en één van die investeringen is Uber, dan zorgt de winst die het fonds op Uber maakt ervoor dat ze veel meer dan de geïnvesteerde 100 miljoen terugkrijgt. Het investeringsrisico (“kans op niets”) is dus veel groter voor werknemers dan voor Venture Capital Fondsen.

c. Werknemers zitten vast aan hun startup. Als ze de startup verlaten, namelijk, verliezen ze hun investering in de startup. Ze kunnen deze niet doorverkopen. Venture Capital Fondsen, daarentegen, kunnen de startup wel verlaten en hun investering doorverkopen.14

Ook de startup wereld is dus zo georganiseerd dat degenen met geld, de rijken, een voorkeurspositie innemen terwijl degenen die enkel arbeid kunnen investeren, de (relatieve) armen, zijn achtergesteld.

Sommige insiders in Sillicon Valley verwachten dat tenzij drastische maatregelen worden genomen, deze achterstelling van de werknemers enkel erger zal worden. Volgens Professor Douglas Rushkoff, de man die de term “viral” uitgevonden heeft, zullen in dit geval tech-werknemers “16 tot 20 uur per dag komen te werken, voor slechts weinig geld … En zij zullen de gelukkigen zijn, want zij zullen tenminste werk hebben.”15

  1. “Is inequality good or bad for growth?”, http://oecdinsights.org/2014/12/09/is-inequality-good-or-bad-for-growth/
  2. “Causes and Consequences of Income Inequality: A Global Perspective”, https://www.imf.org/external/pubs/ft/sdn/2015/sdn1513.pdf
  3. “Poverty, Inequality, and Evaluation : Changing Perspectives”, https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/22769
  4. “The Winner of the Nobel Prize in Economics Has Deep Concerns About Income Inequality”, http://www.slate.com/blogs/moneybox/2015/10/12/angus_deaton_winner_of_the_2015_nobel_economics_prize_has_deep_concerns.html
  5. “Joseph Stiglitz, Nobel laureate, says economic inequality is a choice”, http://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/joseph-stiglitz-economic-inequality-1.3326999
  6. “Inequality distorting economy, U.S. economist Paul Krugman says”, http://www.cbc.ca/news/business/inequality-distorting-economy-u-s-economist-paul-krugman-says-1.1308061
  7. “Inequality”, Foreign Affairs Magazine, januari & februari 2016, https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2015-12-08/inequality
  8. “Fact Sheet: President Obama Announces New Commitments from Investors, Companies, Universities, and Cities to Advance Inclusive Entrepreneurship at First-Ever White House Demo Day”, https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2015/08/04/fact-sheet-president-obama-announces-new-commitments-investors-companies
  9. “How Funding Works – Splitting The Equity Pie With Investors”, http://fundersandfounders.com/how-funding-works-splitting-equity/
  10. “Silicon Valley›s culture of failure … and ‹the walking dead› it leaves behind”, http://www.theguardian.com/technology/2014/jun/28/silicon-valley-startup-failure-culture-success-myth
  11. “Beware the trappings of liquidation preference”, http://venturebeat.com/2010/08/16/beware-the-trappings-of-liquidation-preference/
  12. “Five founders left to split just $36,000 after their tech startup gets sold for $82 million and one only gets $99”, http://www.dailymail.co.uk/news/article-2317924/Five-founders-left-split-just-36-000-tech-startup-gets-sold-82-million.html
  13. “When a Unicorn Start-Up Stumbles, Its Employees Get Hurt”, http://www.nytimes.com/2015/12/27/technology/when-a-unicorn-start-up-stumbles-its-employees-get-hurt.html?_r=0
  14. “Everything I wish I’d known about the technology speculation industry”, https://medium.com/inconvenient-and-unreasonable/everything-i-wish-i-d-known-about-technology-speculation-bd20868cfaf0#.k5b2fy1fa
  15. “Silicon Valley is broken and heading for social unrest, argues media theorist”, Quartz, http://qz.com/626811/silicon-valley-is-broken-and-heading-for-social-unrest-argues-media-theorist/

Comments

comments

DELEN